Observatorium van de gemeenten: veelgestelde vragen
Wat het observatorium van de Belgische gemeenten meet: drie statussen, verzameling van gegevens, score van 0 tot 100, recht van antwoord en open data.
Wat meet het observatorium?
Het observatorium meet de publieke zichtbaarheid van de paraatheidsmaatregelen van Belgische gemeenten en provincies: noodplanning, alarmering en informatie van de bevolking, continuïteit van de dienstverlening en cyberbeveiliging. Het brengt in kaart wat een inwoner op de officiële websites kan terugvinden.
Het zegt niet of een plan bestaat, en ook niet of het goed is. Een gemeente kan goed voorbereid zijn zonder dat online te tonen.
Wat betekenen de drie statussen?
Elk criterium krijgt een van deze statussen:
- Publiek bewijs gevonden: een officiële pagina of een officieel document toont de maatregel op een controleerbare manier aan.
- Vermeld zonder bewijs: de maatregel wordt genoemd, maar zonder element waarmee je hem kunt controleren.
- Geen publieke informatie gevonden: we vonden niets in de geraadpleegde bronnen.
Betekent "geen publieke informatie gevonden" dat er geen plan is?
Nee. Veel planningsdocumenten worden niet gepubliceerd, en vaak met reden: een algemeen nood- en interventieplan bevat bijvoorbeeld namen en telefoonnummers. Deze status beschrijft wat zichtbaar is, niet wat bestaat. Het observatorium schrijft nooit dat een gemeente "geen plan heeft".
Hoe worden de gegevens verzameld?
In drie stappen:
- Verzameling. Een crawler leest de officiële websites van gemeenten en provincies, met hun publieke pagina's en pdf's. Hij maakt zich bekend, volgt het robots.txt-bestand en de wachttijd die elke site vraagt, spreidt zijn verzoeken en blijft op de officiële site.
- Voorclassificatie. Artificiële intelligentie stelt per criterium een status voor op basis van de gevonden fragmenten. E-mailadressen en telefoonnummers worden daar vooraf uit verwijderd.
- Menselijke validatie. Een medewerker controleert elk criterium vóór publicatie. Zonder die validatie wordt niets gepubliceerd.
Hoe wordt de score van 0 tot 100 berekend?
De score vat de zichtbaarheid van elf criteria samen, verdeeld over twee blokken. Het eerste blok gaat over de noodplanning volgens het koninklijk besluit van 22 mei 2019: ANIP, BNIP, oefeningen, alarmering, informatie aan de bevolking, veiligheidscel en noodplanningscoördinator. Het weegt voor drie vierde van de punten. Het tweede blok gaat over de continuïteit van de dienstverlening en cyberbeveiliging.
Een publiek bewijs levert alle punten van een criterium op, een vermelding zonder bewijs een deel, geen informatie niets. Een gedateerd document, zoals een ANIP, telt iets minder zwaar door naarmate het ouder wordt. Criteria die niet van toepassing zijn, tellen niet mee. De exacte gewichten en regels staan in de methodologie.
Rangschikt de score de gemeenten volgens hun veiligheid?
Nee. Een hoge score betekent dat een gemeente veel van haar maatregelen zichtbaar maakt. Hij meet niet de kwaliteit van de plannen en ook niet hoe goed een gemeente een crisis echt aankan. Wat achter die maatregelen zit, lees je in onze gidsen over het ANIP, het bedrijfscontinuïteitsplan voor gemeenten en NIS2 voor lokale besturen.
Hoe kan een gemeente haar fiche laten corrigeren?
Via de pagina recht van antwoord. Een gemeente kan er een fout melden, een publiek document aanreiken dat we niet gevonden hebben of haar standpunt toelichten. Een medewerker bekijkt elke aanvraag, en de fiche wordt aangepast als het element controleerbaar is.
Is het observatorium onafhankelijk van het commerciële aanbod van ResiPlan?
Ja. ResiPlan publiceert het observatorium, maar klant zijn bij ResiPlan verandert nooit een score: dezelfde methode geldt voor alle gemeenten. De fiche is gratis voor gemeenten, zowel om te raadplegen als om te laten corrigeren. Het aanbod voor gemeenten staat los van het observatorium.
Mag ik de gegevens hergebruiken?
Ja. De gepubliceerde gegevens van het observatorium zijn te downloaden in CSV en JSON onder de licentie CC BY 4.0: je mag ze hergebruiken met bronvermelding. De referentiegegevens komen van Statbel (NIS-codes en bevolking, CC BY 4.0) en Wikidata (officiële websites, CC0).
Waarom 565 gemeenten?
Sinds 1 januari 2025 telt België 565 gemeenten, tegenover 581 daarvoor. In Vlaanderen fuseerden 28 gemeenten tot 13 nieuwe; in Wallonië fuseerden Bastogne en Bertogne in december 2024. Het observatorium volgt de indeling na die fusies. Ook de provincies en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest hebben een fiche.
Publiceren jullie persoonsgegevens?
Nee. Het observatorium noteert of een functie bestaat, bijvoorbeeld een noodplanningscoördinator, nooit wie ze uitoefent. We publiceren geen namen van mandatarissen of personeelsleden, en contactgegevens worden al bij de verzameling uit de fragmenten verwijderd.
Heeft elke gemeente al een fiche?
De fiches worden stap voor stap gepubliceerd, op het ritme van de menselijke validatie. Een fiche verschijnt pas als alle criteria gecontroleerd zijn. De methodologie heeft versienummers: verandert een criterium of een gewicht, dan komt er een nieuwe versie, zodat scores vergelijkbaar blijven.